İhtiyati haciz, para alacağının ileride tahsil kabiliyetini güvence altına almak amacıyla, borçlunun malvarlığı unsurlarına yargılama sonunu beklemeksizin ve mahkeme kararıyla geçici olarak el konulmasını sağlayan bir hukuki koruma mekanizmasıdır. Niteliği itibarıyla bir geçici hukuki himaye tedbiri olup, bu aşamada kesin ve tam ispat değil, yaklaşık ispat yeterli kabul edilir. Başka bir ifadeyle, alacağın varlığını kuvvetle muhtemel kılan emarelerin ortaya konulması yeterlidir.
İhtiyati haciz talebi icra mahkemesine değil, esas hakkında karar vermeye görevli ve yetkili mahkemeye yöneltilmelidir. Dava açılmadan önce talepte bulunulacaksa, ileride açılacak davaya bakmakla görevli ve yetkili mahkemeden; dava derdest ise davaya bakan mahkemeden ihtiyati haciz kararı istenir.
Uygulamada özellikle kambiyo senetlerine dayalı alacaklarda ihtiyati haciz sıklıkla başvurulan bir yoldur ve bu durumda görevli mahkeme kural olarak Asliye Ticaret Mahkemesidir. Mahkemeler çoğunlukla karar tesis etmeden önce senedin aslını görmek ister. Bu nedenle, takibi başlatıp senet aslını icra dosyasına sunduktan sonra ihtiyati haciz talep edilmesi, senedin mahkemeye ibrazı noktasında fiili güçlük doğurabilmekte ve sürecin uzamasına neden olabilmektedir. Uygulamada mahkemeler, senet aslını inceleyip kanaat oluşturduktan sonra genellikle teminat karşılığında ihtiyati haciz kararı vermektedir.
İhtiyati hacizde kural olarak teminat gösterilmesi zorunludur. Ancak talep bir ilama dayanıyorsa teminat aranmaz. İlam niteliğinde belgeye dayalı taleplerde ise teminat aranıp aranmayacağı mahkemenin takdirindedir. Uygulamada teminat oranı çoğu kez alacak miktarının yaklaşık %15’i civarındadır. Teminat, mahkeme veznesine UYAP üzerinden yatırılır; yatırıldığına dair dosyaya şerh düşülmesi uygulamada önem taşır.
Kararın alınması tek başına yeterli değildir. İhtiyati haciz kararının 10 gün içerisinde uygulanması talep edilmelidir. Bu talep, kararı veren mahkemenin yargı çevresindeki icra dairesine yapılır ve basit bir dilekçe ile mümkündür. Ayrıca, ihtiyati haciz kararının uygulanması aşamasında peşin harç yatırılması gerekmez. UYAP üzerinden işlem yapılacaksa; İcra Takip Açılışı → Takip Yolları → Takip Türü → Diğer → Takibin Şekli → İhtiyati Haciz yolu izlenir.
İhtiyati haciz uygulandıktan sonra, eğer karar dava veya takipten önce alınmışsa, alacaklının tamamlayıcı merasimi yerine getirmesi gerekir. Başka bir anlatımla, haczin uygulanmasından itibaren 7 gün içinde ya dava açılmalı ya da icra takibi başlatılmalıdır. Bu süre, haczin alacaklının yokluğunda uygulanmış olması halinde, uygulamanın alacaklıya bildirilmesinden itibaren başlar. Bildirim yapılmamışsa sürenin başladığından söz edilemez.
Örneğin kambiyo senedine dayalı ihtiyati haciz kararı alınarak borçlunun banka hesaplarına haciz konulmuş ve dosyaya para girişi olmuş olsa dahi, ihtiyati haciz kesin hacze dönüşmedikçe bu paranın alacaklıya ödenmesi mümkün değildir. İhtiyati haciz, ancak esas takibin kesinleşmesi ile fiilen sonuç doğurur.
Uygulamada zaman zaman borçlu taraf, 7 gün içinde takibe geçilmediği iddiasıyla ihtiyati haczin kaldırılmasını talep etmektedir. Oysa burada esas alınması gereken, 7 günlük sürenin ihtiyati haczin alacaklıya bildirilmesinden itibarenbaşlayacağıdır. Bildirim yapılmadan sürenin işlemeye başladığı ileri sürülemez.
Mahkemeye yatırılan teminatın iadesi ise, esas takibin kesinleşmesi ve ihtiyati haczin kesin hacze dönüşmesi sonrasında mümkündür. Bu aşamada icra dairesinden haczin kesinleştiğine dair işlem yapılması sağlanır; akabinde mahkemeye başvurularak teminatın iadesi talep edilir.
Borçlu yönünden ise; ihtiyati haciz kararı yokluğunda verilmişse, borçlu kararı öğrendiği tarihten itibaren 7 gün içinde kararı veren mahkemeye başvurarak yetkiye, ihtiyati haczin dayandığı sebeplere ve teminata itiraz edebilir. İtirazın reddi halinde istinaf kanun yolu açıktır. Ayrıca borçlu, teminat göstermek suretiyle ihtiyati haczin kaldırılmasını kararı veren mahkemeden talep edebilir. Takibe başlanmışsa, bu aşamadan sonra görev icra mahkemesine geçer.
Harç uygulaması bakımından da önem arz eden bir husus bulunmaktadır. Alacaklı, ihtiyati haciz uygulattıktan sonra henüz esas takibe geçmeden haricen tahsil beyanında bulunursa tahsil harcı doğmaz. Zira tahsil harcı, ödeme emrinin veya icra emrinin tebliği ile doğar. Tebligat yapılmadan önce haricen tahsil beyanında bulunulmuşsa dosyanın harç alınmaksızın kapatılması gerekir. Özellikle yüksek meblağlı takiplerde bu husus ciddi mali sonuçlar doğurabileceğinden dikkatle değerlendirilmelidir.
Son olarak; kambiyo senetlerinde olduğu gibi, ilama dayalı alacaklarda da ilam icraya konulmadan önce ihtiyati haciz talep edilmesi mümkündür. Uygulamada bazı mahkemelerin kısa karar üzerinden ihtiyati haciz kararı verdiği görülmektedir. Her somut olayın koşulları ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
54 Views
